Τι είναι ο εθνικός αποκλεισμός
Ο εθνικός αποκλεισμός στα τυχερά παιχνίδια είναι μια σύγχρονη πολιτική που επιτρέπει σε άτομα που έχουν αναγνωρίσει ότι ο τζόγος τους προκαλεί βλάβη να αποκλειστούν από όλες τις πλατφόρμες/παρόχους ταυτόχρονα, ώστε να αποφευχθούν «διαφυγές» σε άλλη εταιρεία μόλις αυτοαποκλειστούν από μια. Είναι μια πρακτική που θεωρείται απαραίτητο στοιχείο προστασίας για όσους έχουν πρόβλημα με τον τζόγο — ειδικά όταν υπάρχουν δεκάδες εταιρείες με πρόσβαση σε χρήστες σε κάθε χώρα.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, υπάρχει ένα ενοποιημένο σύστημα αυτοαποκλεισμού που καλύπτει όλους τους αδειοδοτημένους παρόχους ταυτόχρονα. Στην Αγγλία, για παράδειγμα, το GAMSTOP επιτρέπει στον χρήστη να αυτοαποκλειστεί από όλες τις νόμιμες στοιχηματικές και τυχερές πλατφόρμες με μια μόνο εγγραφή, και τα δεδομένα του μοιράζονται σε όλους τους παρόχους ώστε να μην μπορεί να «ανοίξει λογαριασμό» αλλού.
Σε άλλες χώρες (π.χ. Κύπρος) υπάρχουν επίσης εθνικές πλατφόρμες αυτοαποκλεισμού που λειτουργούν ως «κεντρικό σημείο» για την ενεργοποίηση αποκλεισμού σε πολλαπλές αγορές.
Αντίθετα στη σημερινή Ελλάδα, ο εθνικός αποκλεισμός είναι μια προφητεία που δεν έχει υλοποιηθεί. Παρά τις δηλώσεις της ΕΕΕΠ ότι «ετοιμάζεται» ένα ενιαίο μητρώο αυτοαποκλεισμού, σήμερα το ισχύον σύστημα είναι αναποτελεσματικό, πολύπλοκο στη χρήση και πρακτικά άνευ ουσιαστικής προστασίας. Το υπάρχον μοντέλο ουσιαστικά εξατομικεύει τον αποκλεισμό σε κάθε πάροχο ξεχωριστά — και σε πολλούς δεν υπάρχει καν επιλογή δια βίου αποκλεισμού μέσω της πλατφόρμας. Η ΕΕΕΠ αναγνωρίζει ότι το Ενιαίο Μητρώο Αποκλεισμένων δεν λειτουργεί ακόμη, με αποτέλεσμα οι χρήστες να πρέπει να αιτούνται ξεχωριστά αποκλεισμό από κάθε εταιρεία ή να κάνουν πολύπλοκη διαδικασία με την ίδια την ΕΕΕΠ (η οποία μπορεί να διαρκέσει και να μην ολοκληρώνεται).
Πώς λειτουργεί ο «εθνικός αποκλεισμός» στο εξωτερικό
Μια από τις πιο γνωστές εφαρμογές του εθνικού αποκλεισμού είναι το βρετανικό GAMSTOP, που λειτουργεί από το 2018 και πλέον περιλαμβάνει όλους τους νόμιμους online παρόχους στο Ηνωμένο Βασίλειο. Με μια μόνη εγγραφή, ο παίκτης μπλοκάρεται από όλες τις πλατφόρμες τις οποίες καλύπτει το σύστημα.
Το GAMSTOP έχει φέρει πραγματικά αποτελέσματα στην πρόληψη βλάβης: με εκατοντάδες χιλιάδες εγγραφές και δραματική αύξηση σε νέους χρήστες που αυτοαποκλείονται, αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για όσους επιδιώκουν να διακόψουν την πρόσβαση στο στοίχημα και τα τυχερά παιχνίδια.
Οι εγγραφές στο GAMSTOP ξεπερνούν πλέον τα μισό εκατομμύριο, με σημαντική αύξηση στις ηλικίες κάτω των 25 ετών, όπου μια στις τέσσερις νέες εγγραφές αφορά νεαρά άτομα που αντιμετωπίζουν πρόβλημα.
Ακόμα και σε χώρες με εθνικό αποκλεισμό, όμως, η εφαρμογή δεν είναι πάντα τέλεια — για παράδειγμα, αναφορές δείχνουν ότι σε ορισμένα αυτοαποκλεισμένα άτομα δεν εμποδίστηκε πλήρως η πρόσβαση σε χώρους αυτοαποκλεισμού, γεγονός που δείχνει ότι η εποπτεία πρέπει να είναι συνεχής και αυστηρή.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα και γιατί είναι πρόβλημα
Στην Ελλάδα, το σημερινό σύστημα αυτοαποκλεισμού είναι κατακερματισμένο. Αν κάποιος επιθυμεί να σταματήσει να παίζει, πρέπει να καταθέσει ξεχωριστή αίτηση για κάθε πάροχο όπου έχει λογαριασμό. Η ίδια η ΕΕΕΠ αναφέρει ότι το ενιαίο μητρώο δεν έχει ενεργοποιηθεί ακόμα, με αποτέλεσμα η εφαρμογή ενός πραγματικού εθνικού αποκλεισμού να είναι αδύνατη στην πράξη.
Στο μεταξύ, στις όρους χρήσης των στοιχηματικών εταιρειών αναφέρεται ότι οι εταιρείες «ανατρέχουν στο μητρώο εθνικού αποκλεισμού», αλλά στην πράξη αυτό δεν υφίσταται ως λειτουργικό εργαλείο. Πολλές εταιρείες δήλωσαν ότι η μόνη επιλογή είναι ο αποκλεισμός μέχρι 12 μήνες, ακόμα κι όταν ζητείται δια βίου αποκλεισμός· άλλες απάντησαν με προωθητικά μπόνους στο ίδιο άτομο ή προσπάθησαν να ενεργοποιήσουν μόνο τον κλασικό αυτοαποκλεισμό της πλατφόρμας τους. Αυτή η πολυδιάσπαση και η έλλειψη ενοποιημένης βάσης δεδομένων σημαίνει ότι ο χρήστης μπορεί εύκολα να ανοίξει λογαριασμό σε άλλη πλατφόρμα ακόμα κι αν έχει ζητήσει αποκλεισμό από μια — ακριβώς το κενό που προσπαθεί να καλύψει ο εθνικός αποκλεισμός.
Αυτή η κατάσταση έχει ως αποτέλεσμα να μην λειτουργεί στην πράξη προστατευτικά ένας από τους βασικούς μηχανισμούς που εφαρμόζονται διεθνώς για τη μείωση της βλάβης από τον τζόγο. Αποδεικνύει όχι μόνο μια αδυναμία της ρυθμιστικής αρχής να υλοποιήσει βασικά εργαλεία πρόληψης, αλλά και μια δομική έλλειψη προστασίας για τους πιο ευάλωτους χρήστες.
Μια κοινωνική ανάγκη, όχι μια διοικητική εκκρεμότητα
Η εμπειρία άλλων χωρών δείχνει ότι ο εθνικός αποκλεισμός δεν είναι ένα «πρόσθετο χαρακτηριστικό» ή μια αναγκαία πολυτέλεια — είναι ένα βασικό εργαλείο δημόσιας υγείας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη το 2014 συνέστησε τη δημιουργία εθνικών μητρώων αυτοαποκλεισμού σε όλα τα κράτη-μέλη, ώστε να υπάρξει ομοιόμορφη προστασία των καταναλωτών στην ενιαία αγορά.
Έρευνες δείχνουν πως η συνείδηση και χρήση εργαλείων αυτοαποκλεισμού είναι ενωμένη με την πρόληψη βλάβης: μόνο ένα μικρό ποσοστό παικτών γνωρίζει τέτοια εργαλεία, και το ποσοστό awareness είναι χαμηλό, με αποτέλεσμα να υπάρχει ανάγκη ενημέρωσης και υποστήριξης πέρα από την απλή τεχνική λειτουργία.
Αν η Ελλάδα θέλει να βελτιώσει την πρόληψη και αντιμετώπιση του τζόγου, πρέπει όχι μόνο να ενεργοποιήσει άμεσα ένα πλήρες, λειτουργικό εθνικό μητρώο αυτοαποκλεισμού, αλλά και να διασφαλίσει ότι οι ρυθμιστικές και εποπτικές αρχές, οι πάροχοι και οι φορείς υποστήριξης συνεργάζονται με πρακτικό τρόπο για να προστατεύσουν τον πολίτη — ιδιαίτερα εκείνους που βρίσκονται ήδη σε κίνδυνο.